Hei, du må oppdatere nettleseren din for å kunne besøke oss.

Kjempecellearteritt

Kjempecellearteritt (også kalt storkarsvaskulitt) er en revmatisk sykdom der immunforsvaret lager betennelse i store blodårer.

Symptomer

Ved kjempecellearteritt er det vanlig at man kjenner seg trøtt og slapp og har feber, noen går ned i vekt. Hvis det er betennelse i tinningpulsårene (temporalisarteritt) er det vanlig med smerter i hode og tinning, tyggesmerte og synsforstyrrelser (dobbeltsyn, tåkesyn, skygge i synsfeltet eller forbigående synstap). Omkring 5 prosent kan få et varig synstap.

Mange med kjempecellearteritt har samtidig polymyalgia revmatika, en betennelsestilstand som kjennetegnes av verk i begge skuldre og/eller hofte og uttalt stivhet om morgenen.

Utgreiing

Fastsetting av diagnose 

Diagnosen kjempecellearteritt blir oftast stilt på bakgrunn av symptom og blodprøver, kombinert med at ein ser betennelse i blodårevegg ved ultralydundersøking eller CT, eller i vevsprøve av tinningpulsåre, ei undersøking ein gjer i nokre tilfelle. 

Typiske trekk ved sjukdommen: 

  • sjukdomsstart etter 50 år
  • nyleg oppstått hovudverk i tinningane
  • akutte synsforstyrringar
  • tyggesmerter
  • feber, allmennsymptom eller nedsett blodprosent som ikkje kan forklarast på annan måte
  • øm tinningpulsåre ved trykk og/eller svakare puls i blodåra
  • høg CRP og senking 

Behandling

Kjempecellearteritt blir behandla med prednisolon. Prednisolondosen blir gradvis redusert over tid, og det er viktig å følge nedtrappinga som legen set opp for å unngå alvorlege biverknadar. Av og til er det behov for å gjere justeringar i nedtrappinga, det kan vere å auke dosen igjen eller å bruke lengre tid på kvart nedtrappingstrinn. 

Det er vanleg at behandlinga varer eitt til to år ved kjempecellearteritt. Nokon treng behandling med låge dosar (5 mg) i fleire år fordi sjukdommen blussar opp når ein stoppar med medisinen. I sjeldne tilfelle er det nødvendig med anna immundempande behandling i tillegg. 

Det er viktig å kontakte lege straks om du får aukande hovudverk eller synsforstyrringar. 

Bruk av Prednisolon over lang tid aukar risikoen for å få beinskjørheit. Det er viktig med dagleg tilskot av kalsium og vitamin D (for eksempel Calcigran Forte). Medisin mot beinskjørheit kan vere nødvendig. Prednisolon kan auke risikoen for diabetes, og blodsukker skal kontrollerast ved høge dosar. 

Ved langtidsbruk av Prednisolon kan kroppen bli dårlegare til å auke produksjonen av hormonet kortisol så mykje som nødvendig i stressituasjonar. 

Om du bruker prednisolon i dosar opp til 10 mg dagleg bør du ta dobbel dose om du får feber og/eller akutt sjukdom. Om du får opp oppkast eller diaré som gjer at du ikkje held på tablettane må du oppsøke lege raskt for å få kortison intravenøst eller anna sprøyteform. Du går tilbake til vanleg dose eit par dagar etter at symptoma på annan sjukdom har gått tilbake. 

Desse medisinane er vanlege ved behandling av kjempecellearteritt, men det kan vere at det er noko ved sjukdommen din som gjer at du skal ha ein annan behandlingsplan enn dette. Følg alltid den planen du har fått av behandlaren din.  

Prednisolon (kombiner 20 og 5 mg tablettar til lågast mogleg talet på tablettar som gir rett dose): 

60 mg dagleg i 1 veke (startdose viss synssymptom)  

50 mg dagleg i 1 veke  

40 mg dagleg i 2 veker (startdose om ikkje synssymptom)  

35 mg dagleg i 2 veker  

30 mg dagleg i 2 veker  

25 dagleg mg i 2 veker  

20 mg dagleg i 2 veker  

17,5 dagleg mg i 3 veker  

15 mg dagleg i 3 veker  

12,5 mg dagleg i 3 veker  

10 mg dagleg i 3 veker  

10 mg og 7,5 mg annankvar dag i 3 veker  

7,5 mg dagleg i 3 veker  

7,5 mg og 5 mg annankvar dag i 3 veker  

5 mg dagleg inntil vidare (i minst eitt år, lenger dersom sjukdommen blussar opp)  

Obs, lista er rettleiande, det kan bli behov for å gjere justeringar hos fastlege eller revmatolog undervegs  

Calcigran fora 1000/800:  

1 tablett kvar kveld. Kalk og D-vitamintilskot som reduserer risiko for utvikling av beinskjørheit.  

 Pantoprazol 20 mg:  

1 tablett morgon så lenge prednisolondose er > >15 mg. Magesyredempande. Blir berre gitt viss andre risikofaktorar for magesår  

 Alendronat 70 mg veketablett:  

1 tablett morgon 1 dag i veka. Tabletten skal takast på tom mage, minst 30-60 minutt før første måltid og ikkje saman med andre tablettar. Ein må ikkje legge seg ned dei første 30 minutt etter tablett er tatte. Mot beinskjørheit. Blir gitt frå diagnose om du har risikofaktorar for beinbrot (for eksempel foreldre med rygg- eller hoftebrot, eigne brot etter 40 år, røyking m.fl.), elles berre dersom det blir påvist nedsett beintettleik ved beintettleiksmåling. 

  

Om du bruker andre medisinar frå før skal du halde fram med desse med mindre du får ein annan beskjed.   

Sjølvhjelp

Det finst fleire enkle og ufarlege tiltak som ein kan gjere for å leve best mogleg med sjukdommen. Vi anbefaler å følge dei råda for fysisk aktivitet og kost som gjeld for heile befolkninga. Du kan lese meir om kosthaldsråda frå helsedirektoratet på helsenorge.no.

Norsk vaskulittregister

Norsk vaskulittregister er eit nasjonalt kvalitetsregister med målsetting om å sikre kvalitet og einskapeleg utgreiing, behandling og oppfølging av pasientar med systemiske vaskulittar.

Les meir om Norsk vaskulittregister (unn.no)

Oppfølging

Oppfølginga av kjempecellearteritt skjer i samarbeid mellom deg, fastlegen din og revmatologisk avdeling. I starten av sjukdommen vil det vere tett oppfølging, så vil kontrollane bli sjeldnare når sjukdommen har gått over i roleg fase.

Vaksinar

Ved høgdose Prednisolonbehandling anbefaler vi pneumokokkvaksine, og årleg vaksine mot influensa og covid. I tillegg påfyll av barnevaksinar (difteri, stivkrampe, kikhoste og polio) kvart 10. år.

Kontroll

Anbefalt: 

  • første kontroll hos fastlegen etter 2 veker
  • før kvar anna nedtrapping av prednisolondosen 

Kontakt lege dersom du får tilbake symptom eller symptom på høgt blodsukker (auka tørste, hyppig vasslating). Dersom du får synsforstyring må du kontakte lege raskt.  

Personar med revmatisk sjukdom har auka risiko for hjarte-karsjukdom. Vi anbefaler derfor at du ber om undersøking hos fastlege for risikovurdering når diagnosen blir stilt og seinare med den hyppigheita fastlegen tilrår. 

 

Sist faglig oppdatert 16.01.2026

Kontakt

Revmatologi

Kontakt Revmatologi