Bukspyttkjerteltransplantasjon

Når du kjem til Rikshospitalet vil du bli tatt imot av sjukepleiar og lege, og deretter gjord klar til operasjon. Førebuingane må gjerast på kort tid. Det er viktig at du fortel om det har skjedd noko den siste tida, som for eksempel om du har vore forkjølt eller hatt svie ved vasslating.

I innkomstsamtalen med sjukepleiar tar vi utgangspunkt i ønska og behova dine under sjukehusopphaldet. Du har høve til å stille spørsmål om du lurer på noko. I tillegg vil vi informere deg om det som er aktuelt for det du har framfor deg, og be deg om opplysningar som er relevante for at du skal få det best mogleg før og etter operasjonen.

Under opphaldet tar vi blodprøver, røntgen av lungene og EKG.

Anestesilegen har ein samtale med deg om narkosen før operasjonen, dersom det er tid til det.

For å forhindre avstøtning av det nye organet må du bruke fleire immundempande medikament resten av livet. Du startar med medisinane før operasjonen. Du bør ha med deg ei liste over medisinane du bruker når du kjem til transplantasjon. Ta gjerne med deg medisinar for nokre dagar, og om du bruker spesielle medisinar, ta med for heile opphaldet.

Transplantasjonen tar rundt 5–7 timar frå du blir køyrd inn til operasjon til du er ferdig. Du får full narkose. Den nye pankreasen blir operert inn i buken via eit midtlinjesnitt frå brystbeinspissen ned forbi navlen. Blodårane på den nye pankreasen blir kopla til blodårane i bekkenet, og pankreasutgangen til tynntarmen. Ved at pankreas ligg slik blir det lettare å undersøke han og ta vevsprøver (biopsiar) seinare. Din eigen pankreas blir ikkje rørt.

Etter transplantasjonen blir  du overvakt på intensivstua ved sengepost transplantasjon i om lag eit døgn, deretter blir du  flytta ut på eit vanleg sengerom. Det er legevisitt med transplantasjonskirurgane dagleg.

Du som i utgangspunktet er i god form vil oppleve at allmenntilstanden din vil vere sett ned og at det vil ta tid før du er på beina igjen.

Ved pankreastransplantasjon får du blodfortynnande medisinar for å unngå blodpropp i den nye pankreasen. Ved bruk av mykje blodfortynnande medisinar kan det oppstå blødingar. Somme gonger er det nok med blodoverføring, andre gonger må du opererast igjen. Som regel påverkar dette ikkje funksjonen til den nye pankreasen.

Under operasjonen har du fått innlagt eit sentralt venekateter (SVK). Det er eit tynt kateter som ligg i ei stor blodåre på halsen eller øvst på brystet. Det beheld du til du reiser frå avdelinga.

Du får eit kateter til urinblæra. Ein del pasientar kjenner ein sterk trong til å tisse dei første timane etter operasjonen. Dette kan vere ubehageleg, men er heilt ufarleg. Urinen kjem av seg sjølv i kateteret. Etter cirka 4–5 dagar blir kateteret tatt ut, og du tissar da som vanleg.

Under operasjonen har du fått sårdren som ligg ved den nye pankreasen og kjem ut på magen. Dette er ein tynn plastslange som drenerer sårvæske. Det blir fjerna etter nokre dagar.

Du kan begynne å drikke meir og ete forsiktig dagen etter operasjonen. Det vil vere individuelle tilpassingar. I tillegg får du det kroppen treng av væske og næring i ei blodåre via SVK.

Blodsukkeret blir følgt nøye i fleire veker. Det blir også gjort rutinemessige undersøkingar som ultralyd og CT, for å utelukke komplikasjonar. Ein pankreastransplantasjon er ein komplisert operasjon og om lag 30 prosent av dei som blir transplanterte blir opererte på nytt. Nokre vanlege komplikasjonar er bløding, blodpropp og lekkasje frå pankreas.

Narkosen set ned rørsla i mage- og tarmsystemet ditt og du må derfor vere varsam med drikke for mykje operasjonsdagen. For å førebygge at du blir forstoppa set vi inn tiltak tidleg. Dette vil for eksempel vere å sjå til at du får i deg nok væske, at du er godt mobilisert og at du et små og hyppige måltid regelmessig. Eit anna førebyggande tiltak vi gjer er å gi deg avførande medisinar.

Du som blir pankreastransplantert får vanlegvis smertelindring via EDA (epidural smertelindring). Det er ei lita pumpe som heng på intravenøsstativet ved senga. Slangen frå pumpa er kopla til eit tynt kateter som går inn i ryggen mellom to ryggvirvlar, og pumper sørger for at du får smertestillande kontinuerleg. I tillegg har du ein knapp som du kan trykke på når du treng ekstra smertestillande, for eksempel før du skal stå opp. I tillegg får du smertestillande tablettar jamleg fordelt utover døgnet.

Nokre pasientar får PCA (pasientkontrollert smertelindring). Det er ei lita pumpe som heng på intravenøsstativet ved senga. Slangen frå pumpa er kopla til eit venekateter i ei blodåre på armen, eventuelt SVK. Pumpa har ein knapp som du kan trykke på når du har vondt. Da vil pumpa gi deg ein dose smertestillande som verkar i løpet av eit par minutt. I tillegg får du smertestillande tablettar. Rett etter operasjonen trykker sjukepleiaren for deg, når du er ordentleg vaken, trykker du sjølv.

Etter operasjonen er det ein fordel å ha laust og ledig tøy som ikkje strammar over operasjonssåra. Joggedress er behageleg, og du kan bruke det når du trener hos fysioterapeutane.

Fysisk aktivitet er viktig for å førebygge komplikasjonar. Vi hjelper deg opp av senga allereie dagen etter operasjonen, og minst 2–3 gonger om dagen til du klarer deg sjølv. I tillegg vil fysioterapeuten komme dagleg for å trene med deg.

Fysisk aktivitet er viktig for å førebygge blodpropp, lungebetennelse, svekking av muskulatur og forstopping.

For å forhindre avstøyting av det nye organet, må du bruke fleire immundempande medikament resten av livet. Du startar med desse før operasjonen. Det blir ditt ansvar å ta rett dose til rett tid, og dette vil du få undervisning om i løpet av opphaldet. Den første tida etter transplantasjonen er dosane høge, og så blir dei etter kvart reduserte. Det er viktig å hugse at medisinar er avgjerande for å behalde det nye organet.

Alle medikament har biverknader. Ingen kan seie om du kjem til å få biverknader, kva du eventuelt får og i kva grad du kan få dei, fordi det varierer veldig frå person til person. Biverknader minkar vanlegvis i takt med at dosen blir redusert.

Immunforsvaret treng litt tid for å reagere på det nye organet, og derfor er avstøyting uvanleg den første veka. Flest avstøytingar oppstår frå éi til tre veker etter transplantasjonen. Etter to til tre veker minkar risikoen for avstøyting. 25–30 prosent av dei som får transplantert pankreas, vil oppleve å få ei avstøyting i løpet av det første året. Det vil seie at ei avstøyting må reknast som ein relativ naturleg del av prosessen. Alle pasientane får insulin når ei avstøyting blir behandla.

• Av pasientar som blir både nyre- og pankreastransplantert har 90 prosent framleis pankreasen sin etter eitt år og 80 prosent etter tre år.

• Av pasientar som berre får pankreas har 75 prosent framleis pankreasen sin etter eitt år og 65 prosent etter tre år.

Fordi immunforsvaret er dempa, er det auka risiko for infeksjonar med virus og bakteriar. Dette gjeld spesielt dei første 2 månadene, når dosane med immundempande medisinar er høgast. Infeksjonar kan behandlast med antibiotika (mot bakteriar) eller medisinar som drep virus.

Pasientar som er opererte i magen, kan oppleve å få brokk i operasjonsarret. Dette kan skje når laga i bukveggen ikkje gror skikkeleg saman igjen etter operasjonen. Arrbrokk kan gi smerter og ubehag ved bruk av magemusklane. Brokk er i tillegg ofte kosmetisk skjemmande for pasienten. I nokre tilfelle kan brokk føre til inneklemming av for eksempel tarm, med fare for tarmslyng.

Behandlinga er berre kirurgisk og kan utførast både med kikhòlskirurgi og med open kirurgi, som oftast i full narkose. Små brokk kan opererast med lokalbedøving. Operasjonstida varierer, men kan ta mellom 1 til 3 timar, alt avhengig av størrelsen og karakteren til brokket.

Du må vere fastande minst seks timar før operasjonen for å fjerne brokket. Du kan ta dei faste medisinane dine heilt inntil innleggingsdagen. Om du bruker blodfortynnande, må du høyre med legen din om du må ta ein pause før operasjonen.

Hos dei fleste pasientar som bruker Sirolimus/Everolimus kan det vere aktuelt med eit mellombels byte av medikament for å forbetre sårtilhelingen. Dette bør skje cirka éin månad før operasjonen og du vil ikkje gå tilbake til Sirolimus/Everolimus før cirka 3 månader etter operasjonen. Snakk med legen din om dette.

Under og etter operasjonen vil du få smertestillande i form av tablettar, intravenøst eller gjennom eit tynt kateter som blir lagt inn i ryggen (epidural). Dette blir vurdert i forhold til kor stort brokk du blir operert for. Framleis god smertelindring etter operasjonen er også viktig for at du skal kunne vere i aktivitet, kunne hoste opp slim, puste lett, kvile og få god nattesøvn.

Dersom det ikkje oppstår komplikasjonar, blir du skriven ut frå kirurgisk avdeling omtrent 10 dagar etter transplantasjonen.

Etter ein ukomplisert pankreastransplantasjon blir du skriven ut frå sengeposten etter om lag 10 dagar, og blir følgd vidare av medisinsk poliklinikk ved Rikshospitalet i 8 veker.

Om du bur så nær at du kan reise til Rikshospitalet tre gonger i veka, kan du bu heime. Om du bur lenger unna og klarer deg sjølv, får du bu på eit hotell i Oslo sentrum. Her får du einerom og mat. Det er moglegheit for å ha pårørande buande hos deg. Desse må sjølv dekke reise og opphald. Om du blir innlagd mens du og pårørande bur på hotellet, må pårørande dekke alle utgifter til hotellet sjølv mens du er innlagd. 

For å følge blodsirkulasjonen til pankreas blir det regelmessig tatt ultralyd og ofte blir det også utført CT, da ultralyd ikkje alltid er tilstrekkeleg.

Biopsi (vevsprøve) blir i tillegg tatt rutinemessig den første tida. Vanlegvis 6 veker etter transplantasjonen og ved 1–årskontrollen. Ved mistanke om avstøtning vil ein ofte ta ekstra biopsiar. Det er to typar biopsimetodar som ein bruker ved pankreas.

• Éin metode er å stikke ei nål gjennom huda frå utsida av magen og inn i pankreasen ved hjelp av ultralyd. Du vil få lokalbedøving slik at undersøkinga ikkje gjer vondt.
• Den andre metoden er å føre ein slange (eit skop) gjennom munnen, ned gjennom magesekken og vidare til pankreas. Vigde dette skopet kan legen både sjå pankreasen og ta ein biopsi via ei nål i skopet.

Denne undersøkinga blir gjord utan narkose, men du vil få eit avslappingsmiddel før undersøkinga. Sjølve biopsien vil du ikkje kjenne da ein ikkje har kjensle i sjølve tarmen eller pankreasen.

Når du reiser heim blir det kontroll på sjukehuset der du blei utgreidd, med mindre noko anna er avtalt. Kontrollane blir utførte enten hos nyrelege eller endokrinolog. I starten er det kontroll 2 gonger i veka, og så sjeldnare etter kvart. Etter 1–2 år er det vanleg med kontroll kvar andre eller tredje månad. Ein vellykka transplantasjon vil bety at du får eit liv som er betre enn det du hadde før og at du er fri frå insulin.

Det er ingen hinder for at pankreastransplanterte kan vere i arbeid.